Netwerken van praktische wijsheid

Een tijdje geleden ben ik geïnterviewd voor een katern over leernetwerken met schoolleiders. De katern is door de VO-Academie gemaakt en ziet er prachtig uit. Het bevat verschillende praktijkverhalen die bovendien overtuigend worden ingeleid. Een goede balans tussen theorie en praktijk. Hoewel er veel noties over de functie van leernetwerken in voorkomen, heb ik het gevoel dat er een kader ontbreekt. Lange tijd fungeerde voor mij het concept ‘Community of practice’ als zodanig. In een leernetwerk delen mensen hun praktijkvraagstukken (practice) en proberen daar verder mee te komen door gezamenlijk (community) nieuwe perspectieven te verkennen. Ze produceren op die manier nieuwe inzichten waar ieder zijn voordeel mee kan doen. De ‘community of practice’ als leerconcept is heel bruikbaar vanuit het perspectief van de begeleider, mijn rol dus, maar geldt dat ook voor deelnemers?
De verhalen van deelnemers overlopend, lees ik uitspraken die verrassend te noemen zijn:
  • een vorm waarin je niet per se antwoorden vindt op je vragen, maar juist nieuwe vragen waar je mee verder kunt.
  • het gaat steeds minder over wat je weet en steeds meer over wie je bent.
  • een sfeer waarin je elkaars kwetsbaarheid ziet, omdat iedereen zoekt en iedereen wil leren
  • niet opsluiten en er te laat achter komen dat er ook nog een buitenwereld is.
  • ben ik wel goed genoeg?
  • is echt een andere vorm van leren […] nu wist ik eigenlijk niet wat ik ervan vond
  • het liefst het hele systeem aan de kant zetten en een hele nieuwe onderwijsvorm bouwen
  • gemeenschappelijke factor is herkenning, niet het exacte punt waarop je je in de ontwikkeling bevindt

Deze uitspraken en de verhalen waarin ze voorkomen roepen bij mij een beeld op van mensen die met elkaar andere kennis produceren: kennis in vraagvorm. Bovendien is de deelnemer zelf in het geding. Het doet onzeker aan. Tegelijkertijd spreekt er veel overtuiging uit. Deze leervorm raakt een diepere grond. Het lijkt erop alsof deelnemers hun bestaande houvast loslaten om er iets bruikbaarders voor in de plaats te krijgen, het niet weten is een beter weten. Een goed leernetwerk produceert dat weten. Ik duid het aan als ‘netwerk van wijsheid’ en daarmee een werktitel te creëren voor het nieuwe kader waarnaar ik op zoek ben.

Een netwerk van wijsheid draait om onderzoek van de eigen praktijk, wat tegelijk een landschap van praktijken blijkt te zijn. De vragen en dilemma’s uit de praktijk vormen het materiaal. Er is een onderwerp waartoe iedereen zich kan verhouden. De stappen in het gezamenlijk onderzoek zijn zo ongeveer de volgende:
1. loslaten van de waan van de dag
2. tussen haakjes zetten van bestaande opvattingen (bracketing)
3. samen nadenken en doorgaan op elkaar
4. bewust worden van opkomende inzichten en die benoemen
5. komen tot de essentie door de opkomende inzichten te ontdoen van het oude

Dit kader vraagt natuurlijk verdere uitwerking. Reacties, suggesties en tips daarvoor zijn welkom.